Mehnat nizolarini ko‘rib chiqish (5/6)

Vii Bo‘Lim. Xodimlarning Mehnat Huquqlarini Himoya Qilish. Mehnat Nizolarini Ko‘Rib Chiqish

577-modda. Jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlari

O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda viloyatlar va Toshkent shahar kambag‘allikni qisqartirish va bandlik bosh boshqarmalari jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlaridir.

Ish beruvchi jamoaviy mehnat nizosi boshlangan paytdan e’tiboran keyingi ish kunidan kechiktirmay jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organini tashkilotda nizo yuzaga kelganligi haqida yozma yoki elektron shaklda xabardor qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi:

ijtimoiy sheriklikning tarmoq va respublika darajasida yuzaga keladigan jamoaviy mehnat nizolarining hisobini yuritadi;

jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solishga ko‘maklashadi;

mehnat arbitrlarini hisobga olish bo‘yicha ma’lumotlar bazasini yuritadi;

mehnat arbitrlarini tayyorlashni tashkil etadi;

jamoaviy mehnat nizosini mehnat arbitrajida ko‘rib chiqishga doir ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi tavsiyalarni tasdiqlaydi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda viloyatlar va Toshkent shahar kambag‘allikni qisqartirish va bandlik bosh boshqarmalari.

ijtimoiy sheriklikning birlamchi va hududiy darajasida yuzaga keladigan jamoaviy mehnat nizolarining hisobini yuritadi;

jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solishga ko‘maklashadi.

577-modda. Jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlari (davomi)

Jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlari o‘z vakolatlari doirasida:

zarur bo‘lgan taqdirda, jamoaviy mehnat nizosi taraflari vakillarining vakolatlarini tekshiradi;

jamoaviy mehnat nizolarining yuzaga kelish sabablarini aniqlaydi, tahlil qiladi va umumlashtiradi, ularni bartaraf etish yuzasidan takliflar tayyorlaydi;

jamoaviy mehnat nizosining taraflariga uni ko‘rib chiqish va tartibga solishning barcha bosqichlarida uslubiy yordam ko‘rsatadi.

Jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlari jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solishga doir ishlarni tashkil etish chog‘ida xodimlar va ish beruvchilarning vakillari bilan hamkorlik qiladi.

Jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlarining vakolatli xodimlari tashkilotdagi jamoaviy mehnat nizosi to‘g‘risida xabar olingan paytdan boshlab ish beruvchining ish joyiga jamoaviy mehnat nizosini hal qilish, nizoning sabablarini aniqlash va hal qilishga ko‘maklashish uchun xizmat guvohnomasini ko‘rsatgan holda moneliksiz tashrif buyurish huquqiga ega.

578-modda. Jamoaviy mehnat nizosini hal etishda (tartibga solishda) ishtirok etuvchi shaxslar uchun kafolatlar

Yarashtirish komissiyasining a’zolari, mehnat arbitrlari jamoaviy mehnat nizosini hal etishda (tartibga solishda) ishtirok etish vaqtida nizoni hal etish (tartibga solish) vaqti uchun o‘rtacha ish haqi saqlab qolingan holda asosiy ishidan ozod qilinadi.

Xodimlarning, ular birlashmalarining jamoaviy mehnat nizosini hal etishda (tartibga solishda) ishtirok etayotgan vakillari jamoaviy mehnat nizosini hal etish (tartibga solish) davrida intizomiy jazoga tortilishi, boshqa ishga o‘tkazilishi mumkin emas, ular bilan tuzilgan mehnat shartnomasi ularning vakilligiga vakolat bergan organning oldindan roziligini olmay turib, ish beruvchining tashabbusiga ko‘ra bekor qilinishi mumkin emas.

579-modda. Yarashtiruv tartib-taomillarida ishtirok etishdan bo‘yin tovlash

Jamoaviy mehnat nizosi taraflaridan biri yarashtirish komissiyasini tuzishda yoki uning ishida ishtirok etishdan bo‘yin tovlagan taqdirda, jamoaviy mehnat nizosining boshqa tarafi keyingi ish kunidan (smenadan) kechiktirmay jamoaviy mehnat nizosini mediator ishtirokida hal etish (tartibga solish) to‘g‘risida muzokaralar o‘tkazishni talab qilishga haqli.

Jamoaviy mehnat nizosining taraflaridan biri jamoaviy mehnat nizosini mediator ishtirokida hal etish (tartibga solish) to‘g‘risidagi muzokaralardan bo‘yin tovlagan taqdirda, jamoaviy mehnat nizosining boshqa tarafi keyingi ish kunidan (smenadan) kechiktirmay, jamoaviy mehnat nizosini mehnat arbitrajida hal etish (tartibga solish) to‘g‘risida muzokaralar o‘tkazishni talab qilishga haqli.

Ish beruvchi (ish beruvchining vakili) vaqtinchalik mehnat arbitrajini tuzishdan, jamoaviy mehnat nizosini hal etish (tartibga solish) uchun doimiy asosda faoliyat ko‘rsatuvchi mehnat arbitrajiga o‘tkazishdan yoki jamoaviy mehnat nizosini mehnat arbitrajida hal etishda (tartibga solishda) ishtirok etishdan bo‘yin tovlagan taqdirda, yarashtiruv tartib-taomillari jamoaviy mehnat nizosini hal etishga (tartibga solishga) olib kelmagan deb hisoblanadi.

580-modda. Jamoaviy mehnat nizosini hal etish (tartibga solish) jarayonida mehnat nizosining taraflari erishgan kelishuvlar va ularning bajarilishi ustidan nazorat

Nizoni hal etish (tartibga solish) jarayonida jamoaviy mehnat nizosi taraflari erishgan kelishuvlar yozma shaklda rasmiylashtiriladi va jamoaviy mehnat nizosi taraflari uchun majburiy kuchga ega. Ularning bajarilishi ustidan nazorat jamoaviy mehnat nizosining taraflari, shuningdek mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

581-modda. Ish tashlash huquqi

Agar ushbu Kodeksda belgilangan yarashtiruv-vositachilik tartib-taomillari orqali jamoaviy mehnat nizosini hal qilishning iloji bo‘lmasa, shuningdek ish beruvchi yarashtiruv-vositachilik tartib-taomillaridan bosh tortgan yoki jamoaviy mehnat nizosini hal qilish paytida erishilgan kelishuvni bajarmagan bo‘lsa, mehnat jamoasi jamoaviy mehnat nizosini hal qilishning usuli sifatida ish tashlash to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin.

Ish tashlashda qatnashish ixtiyoriydir. Hech kim ish tashlashda qatnashishga yoki unda qatnashmaslikka majbur qilinishi mumkin emas.

Ish tashlash, qoida tariqasida, xodimlarning doimiy ish joyida amalga oshiriladi.

582-modda. Ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilish

Ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qaror tashkilot (filial, vakolatxona yoki boshqa alohida tarkibiy bo‘linma) xodimlarining umumiy yig‘ilishida (konferensiyasida) qatnashayotgan xodimlarning (delegatlarning) ellik foizidan ko‘prog‘i yoqlab bergan ovozi bilan qabul qilinadi.

Tashkilot (filial, vakolatxona yoki boshqa alohida tarkibiy bo‘linma) xodimlarining umumiy yig‘ilishi (konferensiyasi) tomonidan ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilish ish tashlash boshlanishidan kamida bir oy oldin ushbu Kodeksning 36-moddasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qarorda quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:

ish tashlashni e’lon qilish va o‘tkazish uchun asos bo‘lgan jamoaviy mehnat nizosi taraflarining kelishmovchiliklari ro‘yxati;

ish tashlash boshlanadigan sana, vaqt va joy;

ish tashlashga rahbarlik qiluvchi va uning ish tashlash chog‘idagi vakolatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

xodimlarning yarashtiruv-vositachilik tartib-taomillarida ishtirok etuvchi vakillari ro‘yxati.

583-modda. Ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qaror haqida xabardor qilish

Kasaba uyushmasi qo‘mitasi ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qaror haqida ish beruvchini ushbu qaror qabul qilingan paytdan e’tiboran bir ish kunidan kechiktirmay yozma ravishda xabardor qilishi kerak.

Ish beruvchi bo‘lajak ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risida yozma xabarnomani olgan paytdan e’tiboran bir ish kunidan kechiktirmay bu haqda jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solish bo‘yicha davlat organlarini yozma ravishda ogohlantiradi.

Ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qarorda belgilangan vaqtda ish tashlash boshlanmagan bo‘lsa, jamoaviy mehnat nizosini hal qilish ushbu Kodeksning 573-moddasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

584-modda. Ish tashlashga rahbarlik qilish

Ish tashlashga kasaba uyushmasi qo‘mitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi.

Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:

xodimlar umumiy yig‘ilishlarini (konferensiyalarini) chaqirishga;

ish beruvchidan xodimlarning manfaatlariga daxldor masalalar bo‘yicha ma’lumot olishga;

ish tashlashni e’lon qilish va o‘tkazish uchun asos bo‘lgan kelishmovchiliklarni hal qilishda xodimlar nomidan ish yuritishga;

kelishib olinishi zarur bo‘lgan masalalar bo‘yicha fikrlarni tayyorlash uchun mutaxassislarni jalb qilishga;

ish tashlashda ishtirok etayotgan xodimlarning ellik foizidan ko‘prog‘ining roziligi bilan ish tashlashni to‘xtatib qo‘yishga haqli.

Ish tashlashga rahbarlik qiluvchi:

ish tashlash amalga oshirilayotgan davrda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, qonunlari va boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini ta’minlashi;

jamoaviy mehnat nizosini tinch yo‘l bilan hal etish uchun barcha zarur choralarni ko‘rishi;

ish tashlashni e’lon qilish to‘g‘risidagi qarorda nazarda tutilgan ish tashlash boshlanadigan sana, vaqt va joyga doir talablarga amal qilinishini ta’minlashi;

jamoaviy mehnat nizosi taraflariga, davlat organlari va tashkilotlariga yolg‘on yoki buzib ko‘rsatilgan axborot taqdim qilmasligi;

o‘ziga berilgan vakolatlar doirasidan chetga chiqmasligi shart.

585-modda. Xodimlarga ish tashlash munosabati bilan beriladigan kafolatlar

Xodimning ish tashlash bilan bog‘liq jarayonda ishtirok etgani uni intizomiy javobgarlikka tortish uchun asos sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin emas.

Ish tashlash paytida unda ishtirok etadigan xodimning ish joyi va lavozimi saqlanib qoladi.

Ish beruvchi xodimga u ish tashlashda qatnashgan vaqtida ish haqini to‘lamaslik huquqiga ega.

Ish tashlashda ishtirok etmagan, biroq ish tashlash o‘tkazilayotganligi sababli bekor turib qolgan xodimlarga haq to‘lash ushbu Kodeksda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Ish tashlashda ishtirok etmagan xodimlar bekor turib qolish munosabati bilan ish beruvchining tashabbusi bilan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda vaqtincha boshqa ishga o‘tkazilishi mumkin.

Bilimingizni sinang